Szkolenie stanowi pogłębione, kliniczne spojrzenie na dwa kluczowe doświadczenia emocjonalne, które w podejściu ISTDP mają fundamentalne znaczenie dla przebiegu procesu terapeutycznego, jakości przymierza roboczego oraz możliwości realnej zmiany u pacjenta.

„Wstyd pojawia się w sytuacji zakłócenia bezpiecznej, dającej oparcie relacji”.
W doświadczeniu dziecka dezaprobata, odrzucenie czy niezadowolenie ze strony opiekuna – szczególnie wtedy, gdy to matka jest ich źródłem – stanowią ogromne wyzwanie rozwojowe. Dziecko, pozbawione możliwości ukojenia, musi znaleźć sposób, by poradzić sobie z bólem, którego nie jest w stanie samodzielnie uregulować.

W tym sensie wstyd pełni pierwotnie funkcję adaptacyjną. Chroni przed przeciążeniem układu nerwowego i neurologiczną traumą związaną z utratą więzi. Jednocześnie, jak pokazuje praktyka kliniczna, w psychoterapii osób dorosłych wstyd bardzo często staje się wyniszczającym mechanizmem obronnym, skierowanym przeciwko przeżywanym emocjom i autentycznemu kontaktowi z self. Dlatego też Calr G. Jung określał go jako uczucie, które „pożera duszę”.

W ISTDP szczególne miejsce zajmuje poczucie winy, uznawane za jedno z najbardziej bolesnych doświadczeń psychicznych. Jednak w przeciwieństwie do wstydu, wina nie koncentruje się na ocenie self jako „złego”, lecz na relacji z drugim człowiekiem i skutkach własnych działań. Jak podkreśla Gorgonia Wróbel Sucharska, pełne, zdrowe poczucie winy zawiera w sobie komponent empatii oraz tendencję do działania – do naprawy, zadośćuczynienia oraz wzięcia odpowiedzialności.

Szkolenie pokazuje, że brak dostępu do poczucia winy nie oznacza jego braku, lecz często prowadzi do uruchomienia złożonych, nieuświadomionych systemów samokarania. Unikanie winy nie powoduje, że ono znika, tylko schodzi do „podziemia” nieświadomości, gdzie zaczyna wpływać na życie pacjenta w sposób poza jego kontrolą, nierzadko prowadząc do działań autodestrukcyjnych lub negatywnej reakcji terapeutycznej.

Szczególna uwaga podczas szkolenia poświęcona jest różnicowaniu wstydu i winy, a także sposobom, w jakie pacjenci bronią się przed przeżywaniem winy: poprzez obwinianie, atak na siebie, eksternalizację, samokaranie, projekcję czy pasywność. Jak podkreśla prowadząca, w obronach tych brakuje empatii, zarówno wobec siebie, jak i wobec drugiego człowieka.

Istotnym elementem szkolenia jest również omówienie roli patologicznego superego, które przejmując kontrolę nad ego, paraliżuje dążenie do satysfakcji, zmiany i dobrego życia, zastępując je przymusem cierpienia jako formą kary za nieuświadomione agresywne impulsy.

Materiał prowadzi do kluczowego wniosku klinicznego:
jeśli pacjent odzyskuje dostęp do autentycznego poczucia winy, wstyd przestaje być potrzebny, a dopiero prawdziwe doświadczenie empatii wobec siebie staje się warunkiem możliwości empatycznego bycia z innymi.