Ciało i umysł – razem czy osobno?
Już Sokrates próbował odpowiedzieć na pytanie: ciało i umysł, razem czy osobno?
Uznał on jednak, że ciężko jest rozdzielić człowieka na ciało i psychikę, gdyż stanowią one integralną część. Oznacza to, że te dwie sfery wpływają na siebie wzajemnie.
Tu na scenę wkracza nurt ISTDP, który daje niezwykle szeroką perspektywę na związek objawów pojawiających się w ciele z procesami psychicznymi.
Przywiązanie i regulacja emocji – jak uczymy się reagować ciałem
W procesie poznawania siebie niezwykle ważną kwestią jest nauczenie się rozpoznawać fizyczne objawy naszych reakcji emocjonalnych.
Idąc dalej, w zgodzie z teorią przywiązania, to jak przetwarzamy emocje i łączymy je z reakcjami ciała w bardzo znaczącym stopniu wynika z naszej relacji z opiekunem (obiektem przywiązania) z dzieciństwa.
Przykładem może być płacz u dziecka, jako naturalne okazywanie smutku bądź bezsilności. Kiedy rodzic lub opiekun nie potrafi odpowiednio zareagować na taki komunikat swojego dziecka (ignoruje je lub wyraża dezaprobatę), dziecko nie uczy się reagować adekwatnie na swoje emocje w dorosłym życiu. Wynika to z tego, że po negatywnych doświadczeniach w dzieciństwie i nieodpowiedniej reakcji opiekuna, emocje zaczynają być tłumione lub wyrażane w sposób nieprzystosowawczy.
Cechy charakteru a zdrowie fizyczne
Cechy charakteru mają niezwykle istotny wpływ na dobrostan fizyczny. Brak asertywności, niepewność czy wycofanie społeczne – to wszystko wpływa na nasze zdrowie. W tym kontekście wielokrotnie badany jest związek pomiędzy typem osobowości a prawdopodobieństwem rozwoju określonych chorób w organizmie.
Przykładowo, z powodu cholerycznej natury, osoby przejawiające cechy osobowości typu A mają podwyższone ryzyko zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe, w tym zawał serca.
Lęk i jego reakcje w ciele
Czy zdajemy sobie sprawę, jak nasze zachowania i reakcje w ciele obrazują nasz stan wewnętrzny? Weźmy pod lupę lęk. W pierwszej fazie jest on stosunkowo łatwy do zauważenia – pojawia się napięcie, pobudzenie, a nieraz również chęć ucieczki.
Rzadko jednak mówimy sobie wtedy: „W tym momencie czuję lęk”. Zamiast tego reagujemy na niego poprzez ciało. W kolejnej fazie lęk jest już trudniejszy do powiązania z reakcjami somatycznymi – faza zamrożenia, odcięcia czy obniżonego odczuwania pobudzenia organizmu nie są tak jednoznaczne. W efekcie stany te bywają tłumione, wypierane lub nieuświadamiane.
Tłumione emocje i mechanizmy obronne
Jeśli takie reakcje trwają długo i nie są rozpoznawane ani leczone, mogą negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie. Pojawiają się trudności w relacjach społecznych, rośnie podejrzliwość wobec otoczenia, a zachowania innych ludzi zaczynają być postrzegane jako zagrożenie.
W ten sposób wykształcają się różnego rodzaju mechanizmy obronne oraz konflikty – nie tylko na poziomie umysłu, ale również ciała. To właśnie w ten sposób mogą utrwalać się objawy psychosomatyczne.
Jak rozpoznawać reakcje emocjonalne w ciele
A więc jak sobie z tym radzić? A co za tym idzie – jak pomóc pacjentowi?
Pierwszym krokiem jest spostrzeżenie własnych reakcji – zauważenie szybszego oddechu, napięcia mięśni czy ściśnięcia w klatce piersiowej. Dopiero uświadomienie sobie tych sygnałów pozwala lepiej je regulować i rozpocząć odpowiednią interwencję.
Dlatego też w terapii tak ważne jest pytanie:
„Jak doświadczasz tego w ciele?”
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na opisany powyżej temat to zachęcamy do obejrzenia bezpłatnego webinaru – „O czym mówi nam ciało?